Overzicht Leenheerenpolder 2009 - maart 2019

In het navolgende stuk een overzicht van de ontwikkelingen in de Leenheerenpolder gemaakt door Martijn Verweijen van het Hoeksch Waards Landschap.

Waarom Leenheerenpolder herinrichten tot getijdengebied

In de jaren tachtig van de vorige eeuw werd steeds duidelijker dat de natuur als gevolg van naoorlogse ontwikkelingen als Deltaplan, agrarische intensivering, uitbouw van infrastructuur en woningvoorraad sterk gedegradeerd was. Aanleiding voor het Rijk en groene organisaties om aan herstel te gaan werken.

Wat betreft het Haringvliet waren drie beleidsstukken van belang: Het Rijnactieplan, de Derde Nota Waterhuishouding en het Nationaal Natuurbeleidsplan.

Vastgesteld werd dat de natuurkwaliteit van het Haringvliet achteruitgegaan was door voortdurende inpolderingen en door de afsluiting in 1970. De inpolderingen hadden het Haringvliet beroofd van de natuurlijke overstromingsruimte met daarin de kreken als haarvaten van het systeem, waardoor de zeearm langzaam versmald was tot een water met vooral de kenmerken van een kanaal. De overgebleven buitendijkse gebieden -het getijdengebied- die desondanks nog tweemaal daags droogvielen dankzij het getij van 2 m verloren hun waarde wegens het verdwijnen van dat getij. Grote delen bleven na 1970 permanent onder of boven water. Daardoor was het Haringvliet geen estuarium meer.

Steltlopers

Met de stop van de getijden was er een einde gekomen aan het voedselaanbod op droogvallende slikken en platen en dus ook aan paai- en opgroeimogelijkheden voor vis, aan wolken steltlopers en eenden die massaal kwamen foerageren, aan intrekkende scholen vis die op hun beurt weer zeezoogdieren als bruinvis en gewone zeehond aantrokken naast visetende vogels als Grote stern. Door de afsluiting was ook de migratie van o.a. zalm, zeeforel, fint, houting, elft, spiering onmogelijk geworden. De hoofdfunctie van het Haringvliet was vanaf 1970 zoetwaterleverancier voor landbouw en industrie.

Ach Haringvliet hoe ligt gij daar van moeder zee verstoken

Het steencorset der dammen heeft u het hart gebroken

Niet ruisend meer de eb en vloed…..

Maar wacht, maar wacht, houd moed

De adem van uw moeder zal ooit tot uw hart weer reiken

https://www.coorndijk.nl/resources/newsimages/nieuwsbericht-62-2.png

Maatregelen en voornemens tot herstel

De Rijksoverheid bepaalde in de jaren negenig samen met de natuurbescherming dat herstel van natuurwaarden zou bestaan uit het weer toevoegen van verloren gegane gebieden en het herstel van enige vorm van getij en dus van contact met de Noordzee. Een van de prioritaire gebieden voor natuurherstel was de Spuimonding. De beoogde polders Beningerwaard, Zuidoord en Leenheerenpolder lagen buitendijks, geïsoleerd en op de grens van twee systemen : het nog redelik dynamische Spui en het grootschalige Haringvliet. Het Rijk heeft 10 jaar lang verwoede pogingen gedaan om de Leenheerenpolder te verwerven. Uiteindelijk lukte dat in 2009 door de eigenaar en de pachters tegen de hoogst mogelijke vergoeding schadeloos te stellen.

In dat zelfde jaar werden direct stappen gezet. Er kwam een klankbordgroep waarin alle belanghebbenden zitting kregen, waaronder de dorpsvereniging van Goudswaard en de gemeente Korendijk. Hoewel het aanvankelijk de bedoeling was de hele polder tot getijdengebied in te richten werd besloten de z.g. Kop van 30 ha droog te laten op verzoek van de Goudswaarders. Men wilde geen ganzen, geen muggen en geen water voor de deur.

De Kop

Het plan dat in de loop van 2010 werd vastgesteld in de klankbordgroep werd breed gedragen. Op 14-10-2010 echter trad het kabinet Rutte 1 aan. Via verbindingen met de Haagse politiek werd het lokaal in Korendijk al snel duidelijk dat ontpolderen bij Rutte 1 niet populair was. Reden voor de gemeenteraad om in 2011 tegen de ontpoldering van de Leenheerenpolder te stemmen in de wetenschap dat dat goed zou vallen in zowel Den Haag als in lokale kringen. Al snel liet staatsecretaris Bleker alle provincies weten dat men moest stoppen met elke vorm van natuurontwikkeling. Na het vrij snelle einde van Rutte 1 in 2012 maakte staatsecretaris Dijksma het karwei af door de Leenheerenpolder te schrappen uit het Natura 2000-gebied Haringvliet, ondanks dat het Rijk in de jaren daarvoor alle moeite had gedaan om juist de LHP aan te kopen. Dit wekte alom bevreemding.

De vereniging Hoekschewaards Landschap (HWL) ging hiertegen in beroep bij de Raad van State, omdat niet aannemelijk was gemaakt door de Staat der Nederlanden dat men de vereiste instemming van de Europese Commissie (EC) had. Een Natura 2000-gebied kan allen geschrapt worden op grond van o.a. ecologische argumenten.

De Raad van State stelde HWL in het gelijk. Het Rijk had alleen wat gemaild en getelefoneerd, maar niet expliciet met redenen omkleed toestemming gevraagd.
Het Rijk vroeg alsnog officieel aan de EC. Eind 2014 gaf de EC het Rijk gelijk en op 28-4-2015 werd een nieuw Aanwijzingsbesluit Haringvliet gepubliceerd zonder de Leenheerenpolder.

Leenheerenpolder

Met behulp van een uitstekend geïnformeerde en onderlegde advocaat ging HWL wederom in beroep. Rechtstreeks beroep bij de EC is niet mogelijk, maar men kan wel vragen aan de hoogste nationale rechter om vragen te stellen aan het Europese Hof over de gang van zaken. De Raad van State was het na ondervraging van de juristen van het Rijk eens met de vraag van HWL : “Heeft de EC wel gehandeld volgens de bepalingen van de Habitatrichtlijn?’. Deze in 2016 gestelde vraag werd op 19-10-2017 ontkennend beantwoord door het Europese Hof (EH). Het EH oordeelde dat de EC ten onrechte accoord was gegaan met de argumenten van de Staat der Nederlanden. Deze had aangevoerd dat de polder “niet meer nodig was”, maar dat geenszins kunnen onderbouwen. De Raad van State nam het arrest van het EH in voorjaar 2018 over en het Rijk werd veroordeeld tot het maken van een nieuw aanwijzingsbesluit Haringvliet met de Leenheerenpolder er nu weer in.

Daarmee werden twee belangrijke overwinningen behaald:

  1. Sinds dit arrest kan geen enkelijke Europese lidstaat meer Natura2000-gebieden schrappen om budgettaire of – zoals Nederland deed – om politieke redenen.
  2. De Leenheerenpolder valt onder de Natura2000-regelgeving, waardoor mogelijke negatieve ontwikkelingen makkelijker tegengehouden kunnen worden.

Een tweede spoor

Onderussen hadden Wereldnatuurfonds (WNF) en het Havenbedrijf Rotterdam zich bij een Korendijkse wethouder gemeld met het voorstel de polder ondanks de juridische verwikkelingen gewoon gezamenlijk te gaan ontwikkelen als natuur- en recreatiegebied met in de Kop de mogelijkheid voor de bouw van 60 permanente woningen met daarnaast nog 40 recreatieve eenheden voor verhuur. Zo zouden natuurontwikkeling en economie hand in hand kunen gaan. De wethouder, die in een eerder bestaan tegenstander was van ontpoldering, zag daar wel wat in en gaf groen licht het een en ander uit te werken o.a. via de Hoekschwaardenmakerij. Ook daarvoor werd een klankbordgroep in het leven geroepen hetgeen uiteindelijk leidde tot het Vlekkenplan dat op 4-7-2017 werd vastgesteld door de gemeenteraad van Korendijk.

De uitspraak van Raad van State en het Vlekkenplan

Het was even schrikken toen het Rijk meldde de hele polder in het nieuwe Aanwijzingsbesluit 2018 weer te willen bestempelen tot N2000-gebied. Dat was immers het gevolg van de uitkomst van de juridische strijd en Europa zou over de schouder meekijken. Daarmee zou woningbouw en recreatie in de Kop praktisch onmogelijk worden.

Na enig koortsachtig overleg met o.a. HWL (de winnaar van het proces) werd besloten 10 ha te onttrekken aan de polder voor woningbouw en die 10 ha te compenseren met verbetering en herinrichting tot getijdengebied van gorzen elders langs het Spui, waaronder het Spuigors van Staatsbosbeheer gelegen tegenover Piershil. Het Rijk (LNV) kon daarmee accoord gaan. Zo werd de weg vrij gemaakt voor de in het Vlekkenplan gewenste ontwikkelingen.

De toekomst

In de nabije toekomst zal een grootschalig intergetijdengebied ontstaan met ruime mogelijkheden voor foeragerende steltopers, eenden en ganzen, voor paaiende en opgroeiende vis en voor de ontwikkeling van brede overgangen land-water waardoor er weer ruimte ontstaat voor de daarbij behorende vegetatie.
De motor achter dit geheel is het getij zijn. Op het ogenblik is dit te gering om het gehele systeem optimaal tot ontwikkeling te laten komen. Daarvoor is een grotere getijslag nodig en ook de aanvoer van sediment. In een natuurlijk getijdensysteem vindt voortdurend opbouw en afbraak plaats waardoor
er steeds jonge en oudere stadia van ontwikkeling in het gebied als geheel aanwezig kunnen blijven.Aanvoer van sediment is nu niet of nauwelijks mogelijk wegens het ontbreken van voldoende stroom en getij.
Het sediment zoals dat al duizenden jaren naar onze streken werd aangevoerd en waar de Hoeksche Waard door gevormd is blijft nu voor het overgrote deel liggen in de Biesbosch en in het meest oostelijke deel van het Hollands Diep. De oorzaak is zoals reeds genoemd de afsluiting van het Haringvliet. Naast stroom en getij wordt ook de menging van zoet en zout water node gemist. Alleen met dit element erbij kan de Leenheerenpolder geheel tot zijn recht komen.

Weidse vergezichten en het komen en gaan van water, zien we daar geen zeehond?